Gökçeada sakin şehir unvanını 2011 yılında aldı ve uluslararası Cittaslow ağına katılan ilk ada olarak anılıyor. Unvan, bir yerin yalnızca sessiz olduğunu söylemez. Yerel üretimi, çevreyi ve kendi yaşam biçimini korumayı taahhüt eden küçük yerleşimlere verilir. Adada arıcılık yapan bir çiftlik olarak bu yaklaşımın gündelik hayatta ne anlama geldiğini anlatmak istiyoruz.
Sakin şehir ne demek
Cittaslow, İtalyanca «citta» (şehir) ve İngilizce «slow» (yavaş) sözcüklerinden oluşur. Türkçede «sakin şehir» ya da «yavaş şehir» olarak karşılanır. Hareket 1999’da İtalya’da, Toskana’daki Greve in Chianti kasabasının o dönemki belediye başkanı Paolo Saturnini’nin girişimiyle doğdu.
Çıkış noktası, yavaş yemek (Slow Food) düşüncesini sofradan kente taşımaktı. Yani bir kasabanın nasıl yönetildiğine, ne ürettiğine ve misafirini nasıl ağırladığına aynı özenle bakmak. Bugün birçok ülkeden üyesi olan bir belediyeler birliğidir. Türkiye’den de üyeler vardır ve Gökçeada bu listede yer alır.
Hareketin simgesi, sırtında bir kent taşıyan salyangozdur. Salyangoz burada tembelliği değil, acele etmeden ve yolunu şaşırmadan ilerlemeyi anlatır. Sakin şehir olmak teknolojiye ya da gelişmeye karşı durmak anlamına gelmez. Amaç, bir yerin kendine özgü yanlarını kaybetmeden yaşam kalitesini artırmasıdır.
Bir yer nasıl sakin şehir olur
Unvanı belediye başvurarak alır. Cittaslow Türkiye’nin yayımladığı üyelik koşullarına göre başvuran yerleşimin nüfusu 50.000’in altında olmalıdır. Aday kent, yedi başlık altında toplanan ölçütlere göre değerlendirilir ve üye olabilmek için 50 ve üzerinde puan alması gerekir. Ayrıntıları Cittaslow Türkiye’nin üyelik süreci ve ölçütler sayfasında okuyabilirsiniz.
| Ölçüt başlığı | Neye bakılır |
|---|---|
| Çevre politikaları | Hava, su, atık ve enerji konularındaki uygulamalar |
| Altyapı politikaları | Yaya ve bisiklet ulaşımı, erişilebilirlik |
| Kentsel yaşam kalitesi | Kent dokusunun korunması, yerel ürünlere satış alanı açılması |
| Tarım, turizm, esnaf ve sanatkârlar | Yerel üretimin, zanaatların ve geleneksel yöntemlerin desteklenmesi |
| Misafirperverlik, farkındalık ve eğitim | Ziyaretçinin karşılanması ve halkın bilgilendirilmesi |
| Sosyal uyum | Farklı kesimlerin kent yaşamına katılımı |
| Ortaklıklar | Yerel üretimi destekleyen kurumlarla iş birliği |
Ölçütlerin bir bölümü zorunludur, bir bölümü ise kentin zaman içinde ulaşması beklenen hedefleri gösterir. Başvuran belediye her başlıkta ne yaptığını belgeler ve değerlendirme bu dosya üzerinden yapılır.
Yerel üretimle doğrudan ilgili ölçütler dikkat çekicidir. Yerel ürünlerin satışı için alan yaratmak, el yapımı ürünleri korumak, geleneksel iş tekniklerinin değerini artırmak ve yerel ürünlerin tanıtımını teşvik etmek bunlar arasındadır. Kısacası sakin şehir olmak, bir yerin kendi ürettiğine sahip çıkması demektir.
Üyelik bir kez alınıp unutulan bir belge de değildir. Ölçütler bir yol haritası gibi çalışır; belediyeden bu başlıklarda çalışmayı sürdürmesi beklenir. Bu yüzden unvanın değeri, kâğıt üzerindeki puandan çok gündelik uygulamada ortaya çıkar.
Gökçeada bu unvana neden uygun
Gökçeada Türkiye’nin en büyük adasıdır, ama yerleşimleri küçüktür. Ada merkezi dışında hayat köylerde geçer. Kaleköy, Zeytinliköy, Tepeköy, Dereköy ve Bademli gibi eski köyler taş evleriyle bilinir. Köyler arasında geniş, yapılaşmamış araziler uzanır.
Adada tarım ve hayvancılık küçük ölçekli yapılır. Zeytin, bağ, küçükbaş hayvancılık ve arıcılık adanın bilinen uğraşlarıdır. Adaya ulaşım feribotla sağlanır. Bu koşullar hem üretimi hem de gündelik hayatın temposunu belirler.
Adaya gelen biri bu ölçeği hemen fark eder. Köy meydanında oturanlar birbirini tanır, satılan ürünün kimin bahçesinden ya da kimin kovanından geldiği bilinir. Mevsim neyse sofrada o vardır. Sakin şehir düşüncesinin kâğıtta anlattığı şey, adada zaten süren bir alışkanlıktır.
Arılar için de aynı şey geçerlidir. Kekik, hayıt ve dağ çiçekleriyle kaplı yamaçlar ve Marmaros ormanı kovanlarımızın çevresini oluşturur. Adanın bitkilerini daha yakından tanımak isterseniz Gökçeada’nın bal bitkileri yazımıza bakabilirsiniz.
Sakin şehir ve yerel üretim ilişkisi
Sakin şehir düşüncesinin merkezinde kısa bir zincir vardır: Ürün yetiştiği yerde, onu üreten kişiden alınır. Bu, ziyaretçi için de üretici için de anlaşılır bir ilişkidir. Ne aldığınızı ve kimden aldığınızı bilirsiniz.
Uzun tedarik zincirlerinde ürün birçok el değiştirir ve kaynağını izlemek zorlaşır. Küçük bir adada ise üretici çoğu zaman ürünün başındadır. Sorunuzu doğrudan ona sorarsınız.
Biz de balımızı bu şekilde satıyoruz. Gökçebal’ın balı üreticiden tüketiciye aracısız ulaşır. Adaya gelenler çiftliğe uğrayabilir, gelemeyenlere siparişleri kargo ile Türkiye’nin her yerine gönderiyoruz.
- Yerinde üretim: Ürünün nerede ve nasıl üretildiği bellidir.
- Mevsime uyum: Hasat arıların ve bitkilerin takvimine göre yapılır, talebe göre hızlandırılmaz.
- Doğrudan satış: Üretici ile alıcı arasında aracı yoktur.
- Yöreye özgü tat: Ürün, yetiştiği yerin bitki örtüsünü yansıtır.
Arıcılık bu yaklaşıma doğası gereği uyar. Arı, kovanın çevresindeki bitkilerden toplar; bal da o çevrenin bir yansımasıdır. Çiçek balımız kekik, hayıt ve dağ çiçeklerinden, orman balımız Marmaros ormanındaki çam, beyaz kekik ve meşe palamudundan gelir. Yani kavanozdaki tat, adanın yamaçlarını ve ormanını anlatır. Hasadı hızlandırmanın ya da çoğaltmanın bir yolu yoktur; arıların ve mevsimin izin verdiği kadar bal alınır.
Yerel üretim ziyaretçi için de bir kolaylıktır. Aldığınız ürünün hikâyesini üreticisinden dinleyebilir, merak ettiğinizi doğrudan sorabilirsiniz. Adaya geldiğinizde çiftliğimize uğrayabilirsiniz; gelmeden önce 0532 795 09 58 numarasını aramanız yeterli.
Adadaki tarım uygulamalarını merak ediyorsanız Gökçeada’da organik tarım ve arıcılık yazımız bu konuyu ayrıca ele alıyor.
Ziyaretçi sakin şehirde nelere dikkat eder
Unvan tek başına bir güvence değildir; onu anlamlı kılan, adada yaşayanların ve gelenlerin davranışıdır. Ada ilgi gördükçe yaz aylarında kalabalık ve yapılaşma baskısı da artıyor. Ziyaretçi olarak birkaç basit tercih adanın dokusunun korunmasına katkı sağlar.
- Yiyeceğinizi ve hediyeliğinizi adada üretenlerden alın.
- Köylerde aracınızı girişte bırakıp sokakları yürüyerek gezin.
- Koylarda ve yürüyüş yollarında çöpünüzü yanınızda götürün.
- Arı kovanlarının yakınında durmayın, kovanlara dokunmayın.
- Mümkünse yoğun yaz ayları dışında bir zaman seçin.
Bunların hiçbiri zor değildir. Sakin şehirde iyi misafir olmak, gittiğiniz yerin temposuna uymakla başlar. Bir köy kahvesinde oturmak, yürüyerek gezmek ve yerinde üretilen bir ürünü tatmak adayı tanımanın en kısa yoludur.
Yolculuğu planlarken Gökçeada’ya nasıl gidilir yazımızdaki ulaşım ve mevsim bilgilerinden yararlanabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Gökçeada ne zaman sakin şehir oldu
Gökçeada 2011 yılında Cittaslow ağına katıldı. Ağa giren ilk ada olarak anılır.
Cittaslow unvanını kim verir
Unvanı uluslararası Cittaslow birliği verir. Başvuruyu belediye yapar ve değerlendirme ölçütlere göre puanlanarak yürütülür.
Sakin şehir olmak üretimi nasıl etkiler
Ölçütlerin bir bölümü yerel ürünlerin korunmasına, tanıtılmasına ve satışına alan açılmasına ayrılmıştır. Bu, küçük üreticinin görünür olmasını destekler.
Gökçeada’da yerel ürün olarak ne alınır
Bal, zeytinyağı ve adada üretilen diğer yiyecekler en çok tercih edilenlerdir. Ayrıntılı liste için Gökçeada’dan ne alınır yazımıza bakabilirsiniz.
Sakin şehir unvanı, Gökçeada’nın küçük ölçekli üretimini ve köy hayatını koruma iradesinin adıdır. Adanın balı da bu düzenin bir parçasıdır: yerinde üretilir, aracısız ulaşır. Adaya geldiğinizde bize uğramak isterseniz bal çiftliğimiz sayfasından bize ulaşabilirsiniz.