Gökçeada köyleri iki gruba ayrılır. Kaleköy, Zeytinliköy, Tepeköy, Dereköy ve Eski Bademli’nin kuruluşu çok eskiye dayanır; taş evleri ve dar sokaklarıyla adanın tarihî yüzünü bu köyler oluşturur. Yeni Bademli, Uğurlu, Eşelek ve Şirinköy ise 1970’ten sonra devlet eliyle kurulmuş planlı köylerdir. Aşağıda her köyü kısaca, resmî ve akademik kaynaklardaki bilgilerle bulacaksınız.
Gökçeada’da hangi köyler var
Köylerle ilgili en derli toplu bilgilerden biri, İstanbul Üniversitesi Coğrafya Dergisi’nde 2005’te yayımlanan Gökçeada’da yerleşmelerin dağılışı üzerine makaledir. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nden Selver Özözen Kahraman’ın yazdığı bu çalışma, ilçe merkezinin yanında dokuz köy sayar. Aşağıdaki tablo bu çalışmadaki bilgileri özetler.
| Köy | Eski adı | Grup |
|---|---|---|
| Kaleköy | Kastro | Eski köy |
| Zeytinliköy | Aya Todori | Eski köy |
| Tepeköy | Agridya | Eski köy |
| Dereköy | Sinudi, İskinit | Eski köy |
| Eski Bademli | Gliki | Eski köy |
| Yeni Bademli | Yok | Sonradan kurulan köy |
| Uğurlu | Yok | Sonradan kurulan köy |
| Eşelek | Yok | Sonradan kurulan köy |
| Şirinköy | Yok | Sonradan kurulan köy |
Makalenin dikkat çektiği bir özellik var: eski köylerin çoğu kıyıda değil, iç kesimdedir. Tepeköy, Zeytinliköy, Eski Bademli, Dereköy ve Kaleköy, Büyükdere vadisini ve ovasını çevreleyen tepelerin yamaçlarına kurulmuştur. Arazi eğimli olsa da bunlar toplu köylerdir; sokakları Arnavut kaldırımlıdır ve meydanları vardır.
Aynı çalışma, köylerin tepelerin denize değil karaya bakan yamaçlarına, denizden görülmeyecek biçimde kurulduğunu da belirtir. Eski köylerden yalnız Kaleköy kıyıya yakındır; o da tepenin adanın içine dönük yamacındadır. Adayı gezerken köylerin neden hep bir vadinin içinden karşınıza çıktığını bu açıklar.
Gökçeada’nın eski köyleri
Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün Gökçeada sayfası Zeytinli, Tepeköy, Dereköy ve Eski Bademli’yi koruma altındaki köyler olarak anar. Beşinci eski köy olan Kaleköy’de de Yukarı Kaleköy’ün taş evleri korumaya alınmıştır.
Kaleköy
Makale Kaleköy’ü adanın en eski köyü olarak tanımlar. Köy, Kale ve Yıldız koyları arasındaki tepenin üzerindedir ve Aşağı Kaleköy ile Yukarı Kaleköy olmak üzere iki mahallelidir. Yukarı Kaleköy, eski kale kalıntılarının eteğindedir; harabe durumdaki kale Ceneviz ve Bizans yapı özellikleri gösterir. Turizm ve ticaret alanları ise Aşağı Kaleköy’dedir. Makale, adaya adını veren antik İmbros kentinin kalıntılarının da Kaleköy yakınlarında olduğunu yazar.
Zeytinliköy
Zeytinliköy bir yamaç köyüdür; Büyükdere vadisinin genişleyip ovaya açıldığı yerde, batı yamaçlarına kurulmuştur. Makaleye göre köy, evlerinde tipik Rum mimari tarzını korur ve ilçe merkezine yakın olduğu için ulaşımı kolaydır. Kültür Portalı köyün sakızlı muhallebisini ve dibek kahvesini özellikle anar.
Tepeköy
Tepeköy adanın en yüksek köyüdür. Makaleye göre 17. yüzyılda Ulukaya tepesinin güney yamacında, çevreyi gören bir noktada kurulmuştur; yerleşim 250 ile 300 metre arasındadır. Köyün içi Arnavut kaldırımıyla döşelidir. Eski adı Agridya, «küçük tarla» anlamına gelir. Makale, köye ulaşımın adadaki diğer köylere göre daha güç olduğunu ve yapılarda Rum tarzı mimarinin ağır bastığını da not eder.
Dereköy
Dereköy, Büyükdere vadisinin kuzey yamacında, birbirine bakan iki yamaç boyunca uzanır. Makale burayı hane sayısı bakımından Türkiye’nin en büyük köylerinden biri olarak anar ve bugün büyük ölçüde terk edildiğini belirtir. Aynı çalışmadaki nüfus tablosu değişimi açıkça gösterir: köyün nüfusu 1935 sayımında 1989 iken 2000 sayımında 196’dır. Resmî tanıtıma göre 38 metre yüksekliğindeki Marmaros Şelalesi de Dereköy’dedir.
Eski Bademli
Eski Bademli, Kaleköy’ün karşısındaki yamaçtadır. Kuzey rüzgârlarına kapalı olduğu, kıyıyı ve komşu adaları gördüğü için makalede «Gökçeada’nın balkonu» diye anıldığı aktarılır. İki meydanlı köyde eski Rum evlerinin bir kısmı onarılmaktadır. Kültür ve Turizm Müdürlüğü, köydeki tarihî çamaşırhaneyi ve önündeki asırlık çınarı görülmeye değer bulur.
Sonradan kurulan köyler
Makaleye göre 1970’ten sonra kurulan köyler yamaçlara değil düzlüklere yerleştirilmiştir. Eşelek, Şirinköy, Yeni Bademli ve Uğurlu, düz ya da hafif eğimli arazide kurulmuş, planlı ve tek tip konutlu köylerdir. Bu köylere Anadolu’nun farklı yerlerinden gelen aileler yerleştirilmiştir. Sokakları birbirini dik keser; eski köylerin kıvrımlı taş sokaklarından sonra fark hemen göze çarpar.
Yeni Bademli
Yeni Bademli, Kaleköy ile Eski Bademli arasında, Büyükdere vadisinin doğu kenarındadır. Makaleye göre 1984’te Isparta’dan 93 çiftçi ve Karadeniz Bölgesi’nden 25 balıkçı ailenin getirilmesiyle kurulmuştur. Köyde arkeolojik kazıların sürdüğü Yeni Bademli Höyük bulunur.
Uğurlu
Uğurlu, adanın batı kıyılarına en yakın köydür. Makale, köyün 1985-1986’da çoğu Muğla Milas yörüklerinden, Isparta ve Burdur’dan gelen 100 haneyle kurulduğunu yazar. Çalışmada Uğurlu; tarım, hayvancılık ve turizmin birlikte yürütüldüğü bir köy olarak anlatılır. Devlet tarafından kurulan köyün cadde ve sokakları geometrik bir düzenle planlanmıştır.
Eşelek
Eşelek, adanın güneydoğu kıyısına yakın düzlükte, Aydıncık mevkiindedir. Makaleye göre köyü, Çanakkale’nin Biga ilçesindeki Eşelek köyünden gelenler kurmuştur. Köy, devletin yaptırdığı konutlarla kurulmuştur. Resmî tanıtımda Tuz Gölü bu köyün sınırlarında gösterilir; adanın bilinen plajlarından Aydıncık da buradadır.
Şirinköy
Şirinköy adanın güneybatısındadır. Makale, köyün 1990 ile 1999 arasında inşa edildiğini ve 2000 yılında yerleşilmeye başlandığını belirtir; bu yüzden onu Türkiye’nin en yeni köylerinden biri sayar. Köye Erzurum ve Yatağan’dan gelenler ile Bulgaristan göçmenleri yerleştirilmiştir.
Şahinkaya
Listede adı ayrı geçmese de Şahinkaya’yı da anmak gerekir. Makaleye göre Şahinkaya, Dereköy’ün bulunduğu vadinin doğusunda, Dereköy’e bağlı bir mahalle olarak kurulmuş ve 1974’te buraya Trabzon’un Çaykara ilçesinden gelenler yerleştirilmiştir.
Köyleri gezerken bilmeniz gerekenler
Köyler adanın farklı yönlerine dağılmıştır. Eski köylerin beşi Büyükdere vadisi çevresinde toplandığı için bir günde art arda görülebilir. Uğurlu ve Şirinköy batıda, Eşelek güneydoğuda kalır; bu köyleri plaj günlerinize eklemek daha kolaydır. Ayrıntılı bir rota için Gökçeada’da gezilecek yerler yazısına bakabilirsiniz.
Eski köylerde sokaklar taş döşeli ve eğimlidir; rahat bir ayakkabı işinizi kolaylaştırır. Koruma altındaki köylerde evlerin çoğunun özel mülk olduğunu unutmayın. Bahçelere girmemek ve sakinleri izinsiz fotoğraflamamak yeterli bir özendir.
Adaya nasıl ulaşacağınızı Gökçeada’ya nasıl gidilir yazısında anlattık. Adanın sakin şehir unvanı ve bunun köy yaşamındaki karşılığı ise sakin şehir Gökçeada yazısındadır.
Köy gezinize bir bal çiftliği ziyareti de ekleyebilirsiniz. Gökçeada Bal Çiftliği’nde kekik, hayıt ve dağ çiçeklerinden çiçek balı, Marmaros ormanından da orman balı üretiyoruz. Gelmeden önce 0532 795 09 58 numarasını aramanız yeterlidir. Dönerken yanınıza alabileceğiniz ürünleri Gökçeada’dan ne alınır yazısında topladık.
Sık sorulan sorular
Gökçeada’nın en eski köyü hangisi?
Akademik kaynak Kaleköy’ü adanın en eski köyü olarak tanımlar. Köyün yakınında antik İmbros kentinin kalıntıları bulunur.
Gökçeada’nın en yüksek köyü hangisi?
Tepeköy. Hem resmî tanıtım hem akademik kaynak köyü adanın en yüksek yerleşimi olarak anar.
Gökçeada köylerinin eski adları neler?
Kaleköy’ün eski adı Kastro, Zeytinliköy’ün Aya Todori, Tepeköy’ün Agridya, Eski Bademli’nin Gliki’dir. Dereköy için Sinudi ve İskinit adları geçer.
Hangi köyler sonradan kuruldu?
Yeni Bademli, Uğurlu, Eşelek ve Şirinköy 1970’ten sonra devlet eliyle kurulmuş planlı köylerdir.
Özetle Gökçeada köyleri, yamaçlara kurulmuş beş eski taş köy ile düzlüklerdeki dört yeni köyden oluşur; her biri adanın geçmişinin başka bir dönemini anlatır. Köy gezinize çiftlik ziyaretini eklemek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.