Gökçeada’dan ne alınır sorusunun kısa yanıtı şudur: adanın kendi toprağından ve mutfağından çıkan ürünler. Bal, zeytinyağı, keçi peyniri, kurutulmuş kekik, ada kurabiyesi ve dibek kahvesi en çok aranan yöresel ürünlerdir. Bunların çoğu yolculuğa dayanır ve eve döndüğünüzde adanın tadını sofranıza taşır. Aşağıda her ürünü, nelere dikkat edeceğinizi ve nasıl taşıyacağınızı sırayla anlatıyoruz.
Gökçeada’nın yöresel ürünleri neden farklıdır
Gökçeada, Çanakkale’ye bağlı bir ada ilçesidir ve Türkiye’nin en büyük adasıdır. Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün Gökçeada sayfasındaki bilgilere göre adada 2002 yılından beri organik tarım çalışmaları, 2008 yılından beri de tarım turizmi uygulamaları yürütülüyor. Ada, Haziran 2011’de Cittaslow, yani sakin şehir unvanını aldı.
Bu geçmiş, adada küçük ölçekli üretimin canlı kalmasına yardım etmiştir. Gökçeada’daki zeytin üreticilerini inceleyen bir üniversite araştırması, adada uzun yıllar kimyasal gübre ve ilaç kullanımının az olmasını ve sanayileşmenin bulunmamasını, ilçenin bu tür üretimdeki avantajları arasında sayar. Yine de bir ürünün belgeli olup olmadığı genel bir izlenimle değil, kendi etiketiyle anlaşılır. Bu konuyu Gökçeada’da organik tarım ve arıcılık yazısında ayrıca ele aldık.
Gökçeada’dan alınabilecek yöresel ürünler
Gökçeada balı
Adanın yamaçlarında kekik, hayıt ve dağ çiçekleri açar. Arılar bu bitkilerden topladıkları nektarı bala dönüştürür. Gökçeada Bal Çiftliği’nde iki bal bulunur: kekik, hayıt ve dağ çiçeklerinden gelen çiçek balı ile Marmaros ormanındaki çam, beyaz kekik ve meşe palamudundan gelen orman balı. Bal, kapağı sıkı kapalı kavanozda yolculuğa iyi dayanır. Adanın balını tanımak için Gökçeada balı yazısını okuyabilirsiniz.
Propolis ve polen
Kovandan yalnız bal çıkmaz. Propolis, arıların bitkilerden topladığı reçinemsi maddeyi kovanda kullanmak üzere işlemesiyle oluşur. Polen, arıların çiçeklerden taşıdığı çiçek tozudur. Çiftliğimizde zeytinyağında çözünmüş propolis ve polen de bulunur. Arı ürünlerine alerjisi olanlar dikkat etmeli; sağlıkla ilgili sorular için hekime danışın.
Zeytinyağı
Zeytin, adanın eski ürünlerindendir; köylerden birinin adı da Zeytinli’dir. Üniversite araştırması, adadaki zeytin varlığının büyük bölümünü Ladolia adıyla anılan yağlık Gökçeada zeytininin oluşturduğunu belirtir. Zeytinyağı alırken hasat yılına ve dolum tarihine bakın. Koyu renkli cam şişe ya da teneke, yağı ışıktan korur. Yağı aldıktan sonra da serin ve karanlık bir dolapta tutmak tadının uzun süre bozulmamasına yardım eder. Mümkünse tadına bakarak alın; iyi bir zeytinyağında meyve kokusu ve boğazda hafif bir yakıcılık hissedilir.
Keçi peyniri ve süt ürünleri
Gezi rehberleri keçi peynirini adanın ayırt edici ürünleri arasında sayar. Adada organik süt işleyen ve peynir, yoğurt gibi ürünler üreten bir tesisin bulunduğu da basında yer almıştır. Peynir soğuk zincir ister. Yola çıkacağınız gün alın ve soğutucu bir çantada taşıyın.
Kekik ve kurutulmuş otlar
Kekik adanın en tanıdık kokusudur. Kurutulmuş kekik hafiftir, bozulmaz ve en kolay taşınan ürünlerden biridir. Evde cam kavanozda, ışık almayan bir dolapta saklayın. Dalından yeni ufalanmış kekik, hazır öğütülmüş olana göre kokusunu daha uzun korur. Kekiğin arılar için ne anlama geldiğini Gökçeada kekik balı rehberi anlatır.
Ada kurabiyesi, sakızlı muhallebi ve dibek kahvesi
Ada kurabiyesi, rehberlerde yöresel ürünler arasında anılır ve kutusunda birkaç gün dayanır. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın tanıtımında Zeytinli köyünün sakızlı muhallebisi ve dibek kahvesi özellikle belirtilir. Muhallebi yerinde yenir. Dibek kahvesi ise paketle eve götürülebilir.
El yapımı sabun
Gezi rehberleri adada el yapımı sabun satan bir atölyeden de söz eder. Sabun hem hafif hem dayanıklı olduğu için hediyelik olarak sık tercih edilir.
Yerinde tadılacaklar
Bazı lezzetler çantaya girmez, adada tadılır. Bakanlığın tanıtımında ısırgan otu ve rezene gibi yerel otlarla yapılan cullama yemeği anılır. Adada kuzu ve oğlak etinin de sofralarda önemli bir yeri vardır. Bu tatları köy lokantalarında deneyip yanınıza dayanıklı ürünleri almak, alışverişi kolaylaştıran bir yoldur.
Hangi ürün nasıl taşınır
Adadan dönüş feribotla başlar ve çoğu zaman uzun bir kara yolculuğuyla sürer. Ürünleri seçerken dayanıklılığını hesaba katmak işinizi kolaylaştırır.
| Ürün | Yolculuğa dayanıklılık | Taşıma önerisi |
|---|---|---|
| Bal | Yüksek | Kavanozu dik tutun, kapağı sıkıca kapatın |
| Zeytinyağı | Yüksek | Güneşte bırakmayın, şişeyi sarın |
| Kurutulmuş kekik | Yüksek | Ezilmeyecek bir yere koyun |
| Ada kurabiyesi | Orta | Kutusunda, üstüne ağırlık koymadan taşıyın |
| Keçi peyniri | Düşük | Soğutucu çantada, son gün alın |
| Sabun | Yüksek | Özel bir önlem gerekmez |
Cam kavanoz ve şişeleri bavulda giysilerin arasına yerleştirmek kırılma riskini azaltır. Uçakla dönecekseniz sıvı sayılan ürünleri el bagajına değil, teslim ettiğiniz bavula koymanız gerekir. Kapakların sızdırmadığından emin olmak için kavanozu ayrıca bir poşete sarmak da küçük ama yararlı bir önlemdir.
Yaz aylarında araç içi çok ısınır. Bal ve zeytinyağını bagajda saatlerce güneş altında bırakmamaya çalışın. Balı evde nasıl koruyacağınızı bal nasıl saklanır yazısında bulabilirsiniz.
Yöresel ürün alırken nelere dikkat edilir
Adada alışveriş yaparken birkaç basit soru sizi doğru ürüne götürür:
- Üretici kim: Ürünü yapan kişiyle konuşabiliyorsanız nasıl üretildiğini doğrudan öğrenirsiniz.
- Etikette ne yazıyor: Üretici adı, üretim yeri ve tarih bilgisi bulunmalıdır.
- Balın kaynağı: Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği’ne göre bal etikette kaynağına göre, yani çiçek balı ya da salgı balı olarak adlandırılır.
- Belge: Organik olduğu söylenen bir üründe bunu gösteren belgeyi ve etiketteki işareti arayın.
- Mevsim: Taze ürünler mevsimine göre bulunur; her ürün yılın her ayında tezgâhta olmaz.
Bal etiketlerinde hangi ifadelerin ne anlama geldiğini merak ediyorsanız Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği bu kuralların kaynağıdır.
Adaya gitmeden Gökçeada ürünleri alınabilir mi
Her ürün için bu mümkün değildir, ancak bal için mümkündür. Gökçebal’de bal üreticiden tüketiciye aracısız ulaşır ve siparişler kargo ile Türkiye’nin her yerine gönderilir. Çiçek balı, orman balı, propolis ve polen aynı yolla sipariş edilebilir.
Adaya gelenler çiftliğe de uğrayabilir. Gelmeden önce 0532 795 09 58 numarasını aramak yeterlidir. Gezinizi planlarken köy ve doğa duraklarının arasına bal çiftliğini de ekleyebilirsiniz. Kovanların durduğu adayı görmek, kavanozdaki balın nereden geldiğini anlamanın en kısa yoludur.
Sık sorulan sorular
Gökçeada’dan hediyelik olarak en çok ne alınır?
Bal, zeytinyağı, kurutulmuş kekik, ada kurabiyesi, dibek kahvesi ve el yapımı sabun yolculuğa dayandığı için en çok tercih edilen ürünlerdir.
Gökçeada balı yolda bozulur mu?
Kapağı sıkı kapalı bir kavanozda bal yolculuğa dayanır. Uzun süre güneş altında ve sıcak araçta bırakmamak yeterlidir.
Bal küçük çocuklara hediye edilir mi?
1 yaşından küçük çocuklara bal verilmez. Hediye ederken bunu aileye hatırlatmakta yarar vardır.
Ürünler yılın her döneminde bulunur mu?
Bal, zeytinyağı ve kurutulmuş otlar gibi dayanıklı ürünler çoğu zaman bulunur. Taze ürünler ise mevsime bağlıdır.
Özetle Gökçeada’dan bal, zeytinyağı, keçi peyniri, kekik, ada kurabiyesi ve dibek kahvesi gibi adanın kendi ürünlerini alabilirsiniz; seçerken üreticiye ve etikete bakmanız yeterlidir. Adanın balını kapınıza getirtmek için Gökçebal mağazasına göz atabilirsiniz.