Gökçeada kekik balı, adanın yamaçlarında yetişen kekiğin çiçek açtığı dönemde arıların topladığı nektarın ağırlık kazandığı baldır. Adada kekik tek başına açmaz, hayıt ve dağ çiçekleriyle aynı arazide büyür. Bu yüzden Gökçeada’da kekik çoğu zaman bir çiçek balının en belirgin kokusu olarak karşınıza çıkar. Bu rehberde kekiğin bala ne kattığını, etikette nelere bakacağınızı ve balı evde nasıl saklayacağınızı bulacaksınız.
Kekik balı nedir ve nasıl oluşur
Kekik balı bir çiçek balıdır. Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği çiçek balını bitki nektarından elde edilen bal olarak tanımlar. Arı, kekik çiçeğinden aldığı nektarı kovana taşır, kendine özgü maddelerle değiştirir, suyunu azaltır ve petek gözünde olgunlaştırır. Göz dolup bal olgunlaşınca arılar üstünü ince bir mum tabakasıyla kapatır. Arıcı balı bu aşamadan sonra alır. Erken alınan bal yeterince olgunlaşmamış olur, bu yüzden hasadın zamanı kekiğin çiçeklenmesi kadar önemlidir.
Türkiye’de kekik adı tek bir bitkiyi anlatmaz. Halk arasında birbirine yakın birkaç bitki cinsi kekik diye anılır. Denizli’de tescil edilmiş bir kekik balının resmî tescil belgesinde bile, balın kaynağı sayılırken birden fazla kekik türünün adı birlikte geçer. Kokuları ve çiçeklenme zamanları birbirine benzese de aynı değildir. Bu nedenle farklı yörelerin kekik balları da birbirinden ayrılır.
Gökçeada’da kekik ve arılar
Gökçeada’nın güneş alan, taşlık yamaçları kekik için uygun bir ortamdır. Ada, anakaradan denizle ayrıldığı için buradaki kovanların arıları adanın kendi bitkilerinden beslenir. Çanakkale arıcılığını inceleyen bir üniversite çalışması, ilin arıcılığa uygun zengin bir bitki örtüsü taşıdığını ve ilde ağırlıklı olarak çiçek balı üretildiğini belirtir.
Kekik çiçek açtığında arılar onun küçük çiçeklerini tek tek dolaşır. Aynı günlerde çevrede başka çiçekler de açıktır ve arı hepsinden yararlanır. Yaz aylarında hayıt da nektar kaynakları arasına katılır. Bu bitkiyi merak ediyorsanız hayıt balı nedir yazısında hayıt çiçeğini ayrıca anlattık.
Gökçebal’de çiçek balımız kekik, hayıt ve dağ çiçeklerinden gelir. Orman balımızın kaynakları arasında da Marmaros ormanındaki beyaz kekik yer alır. Yani kekik, adadaki iki balımızın da içinde payı olan bir bitkidir. Adanın diğer bal bitkilerini Gökçeada’nın bal bitkileri yazısında bir arada bulabilirsiniz.
Kekik balının tadı, kokusu ve rengi
Kekiğin payı yüksek olan ballarda ilk fark edilen şey kokudur. Koku otsu, sıcak ve baharatı andıran bir yapıdadır. Tat tatlıdır ama düz bir tatlılık değildir; yutulduktan sonra damakta bir süre kalan aromatik bir iz bırakır. Hayıt ve dağ çiçekleriyle birlikte olduğunda bu koku yumuşar ve çiçeksi notalarla dengelenir.
Renk sabit değildir. Denizli’deki tescilli kekik balının belgesinde, balın renginin mevsim koşullarına ve bölgenin bitki örtüsüne bağlı olarak değiştiği yazılıdır. Aynı durum Gökçeada için de geçerlidir. Yağışlı bir baharın ardından gelen bal ile kurak bir yılın balı aynı tonda olmayabilir.
Kıvam da zamanla değişir. Bal Tebliği balı, doğası gereği kristallenebilen bir ürün olarak tanımlar. Kekik ağırlıklı bir balın zamanla koyulaşması ya da tanelenmesi bu yüzden şaşırtıcı değildir. Konunun ayrıntısı bal neden kristalleşir yazısındadır.
Etikette kekik balı yazması için ne gerekir
Bir balın kavanozuna bitki adı yazılması kurala bağlıdır. Bal Tebliği’ne göre balın botanik kaynağı belirliyse ve bal o kaynağa ait duyusal, fiziksel, kimyasal ve polenle ilgili özellikleri belirgin biçimde taşıyorsa, ürünün adı o bitkinin adıyla desteklenebilir. Tebliğ ayrıca botanik kaynağı belirtilen balların, ekinde verilen polen oranlarıyla uyumlu olmasını ister.
Bölge adı için de benzer bir koşul vardır. Bal, üretildiği bölgenin bitki örtüsüne ait özellikleri belirgin biçimde taşıyorsa bölgenin adıyla birlikte anılabilir. Kısacası kavanozda gördüğünüz bitki ve yer adları rastgele seçilemez.
Biz balımızı çiçek balı adıyla sunuyoruz, çünkü arılarımız kekiğin yanında hayıt ve dağ çiçeklerinden de nektar topluyor. Kekik bu balın kokusunda belirgin bir yer tutar, ancak balın tek kaynağı değildir. Kuralların tamamını Resmî Gazete’deki Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği metninde okuyabilirsiniz.
| Etiketteki ifade | Tebliğe göre anlamı |
|---|---|
| Çiçek balı | Bitki nektarından elde edilen bal |
| Bitki adıyla bal | Botanik kaynağı belirli ve o kaynağın özelliklerini belirgin biçimde taşıyan bal |
| Bölge adıyla bal | Üretildiği bölgenin bitki örtüsüne ait özellikleri belirgin biçimde taşıyan bal |
Üreticiye sorabileceğiniz sorular
Etiket her şeyi anlatmaz, geri kalanını üreticiye sorabilirsiniz. Kovanların adanın hangi kesiminde durduğunu, balın hangi aylarda alındığını ve o yıl hangi çiçeklerin bol açtığını öğrenmek, kavanozdaki kokuyu anlamanıza yardım eder. Balın süzme mi petekli mi olduğunu ve nasıl paketlendiğini sormak da yerindedir. Aracısız satışın yararı burada ortaya çıkar; sorunuzu doğrudan kovanın başındaki kişiye yöneltirsiniz.
Gökçebal’de bal üreticiden tüketiciye aracısız ulaşır ve siparişler kargo ile Türkiye’nin her yerine gönderilir. Adaya yolunuz düşerse çiftliğe de uğrayabilirsiniz; gelmeden önce 0532 795 09 58 numarasını aramanız yeterlidir.
Kekik balı nasıl saklanır ve mutfakta nasıl kullanılır
Kekik kokusunu korumanın yolu balı doğru saklamaktır. Birkaç basit alışkanlık yeterlidir:
- Kavanozun kapağını her kullanımdan sonra sıkıca kapatın. Bal havadaki nemi ve çevredeki kokuları çeker.
- Balı serin, kuru ve güneş almayan bir dolapta tutun. Ocağın ya da fırının yanındaki raflar uygun değildir.
- Kavanoza kuru ve temiz bir kaşık sokun.
- Kristalleşen balı çözmek isterseniz kavanozu ılık suyun içinde bekletin. Bal Tebliği, 45 °C’nin üzerinde ısıl işlem görmemiş balı ham bal olarak tanımlar; suyun sıcaklığını bu sınırın altında tutmak iyi bir ölçüdür.
Sofrada kekik kokulu bir bal en çok sade eşlikçilerle kendini gösterir. Taze ekmek, süzme yoğurt, lor ya da tuzsuz peynir iyi birer örnektir. Sıcak içeceklere eklerken içeceğin biraz ılımasını beklemek kokunun uçmasını azaltır. Fırında pişen sebzelerin ya da ızgara peynirin üzerine son anda gezdirilen bir kaşık bal da kekiğin otsu kokusuyla uyumludur. Daha fazla öneri için kekik balının mutfakta kullanımı yazısına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Gökçeada kekik balı saf kekik balı mıdır?
Adada kekik, hayıt ve dağ çiçekleriyle birlikte açar. Bizim çiçek balımız bu üç kaynaktan gelir; bu yüzden onu kekik balı değil, çiçek balı adıyla sunuyoruz.
Kekik balı neden her yıl farklı olur?
Çiçeklenme süresi ve hangi bitkinin o yıl bol açtığı havaya göre değişir. Bu değişim balın kokusuna, rengine ve kıvamına yansır.
Kekik balı kristalleşir mi?
Kristalleşebilir. Bal Tebliği balı doğası gereği kristallenebilen bir ürün olarak tanımlar. Ilık su banyosuyla yeniden akışkan hale gelir.
Bal bebeklere verilir mi?
1 yaşından küçük çocuklara bal verilmez. Arı ürünlerine alerjisi olanlar dikkat etmeli; sağlıkla ilgili sorular için hekime danışın.
Özetle Gökçeada’da kekik, balın kokusunu ve karakterini belirleyen ana bitkilerden biridir ve adada hayıtla, dağ çiçekleriyle birlikte bala girer. Kekiğin payını kendi damağınızla görmek için Gökçeada çiçek balı sayfasını inceleyebilirsiniz.