Kekik balı, arıların ağırlıklı olarak kekik çiçeklerinin nektarından yaptığı çiçek balıdır. Rengi koyu sarıdan kahverengiye uzanır, kokusunda kekiği andıran baharatlı bir not vardır ve tadı çoğu çiçek balından daha belirgindir. Kurak ve taşlı yamaçlarda yetişen kekik çiçek açtığında arılar için zengin bir nektar kaynağı olur. Bu yazı kekik balının tadını, rengini, kokusunu, etikette nasıl adlandırıldığını ve mutfakta nerelerde kullanıldığını anlatır.
Kekik balı nedir, hangi bitkiden gelir
Türkiye’de «kekik» tek bir bitkinin adı değildir. Birbirine yakın birkaç cinsin türleri bu adla anılır ve yöreden yöreye farklı bitkiler kekik diye bilinir. Ortak yanları güneşli, kurak ve taşlı yerleri sevmeleri, yaprak ve çiçeklerinin kokulu olmasıdır.
Kekik çiçekleri küçüktür ama bir arada ve bol açar. Arı, çiçeğin dibindeki nektarı toplar, kovana taşır ve bala dönüştürür.
Arıya yalnız kekiğe gitmesini kimse söyleyemez. Kekiğin açtığı günlerde çevrede başka çiçekler de vardır ve arı onlardan da nektar alır. Bu yüzden her kekik balı bir ölçüde başka çiçeklerin izini taşır. Gökçeada’da kekiğin yanında hayıt ve dağ çiçekleri de bu karışıma girer.
Kekik balının rengi, kokusu ve tadı
Türk Patent ve Marka Kurumu’nun coğrafi işaret kayıtlarında yer alan bir kekik balı tescilinde ürün şöyle tarif edilir: koyu sarı ile kahverengi arasında değişen renkte, kendine özgü kekik kokusunda, tatlı, kıvamlı ve akışkan. Bu tarif, kekik balı deyince akla gelen genel görünümü iyi özetler.
| Özellik | Kekik balında beklenen |
|---|---|
| Renk | Koyu sarıdan kahverengiye; kehribar tonları |
| Koku | Kekiği andıran, baharatlı ve otsu |
| Tat | Belirgin, tatlılığın ardından hafif keskin bir bitiş |
| Kıvam | Dolgun ama akışkan |
Aynı tescil belgesi önemli bir noktaya da değinir: baldaki kekik poleni oranı, dolayısıyla kekik kokusu ve aroması arıların konakladığı alana, yıla ve hasat dönemine göre değişir. Yani iki ayrı yılın kekik balı birbirinin aynısı olmaz. Bir yıl koku daha yoğun, başka bir yıl daha hafif gelebilir.
Rengi etkileyen de aynı değişkenlerdir. Kekiğe eşlik eden çiçekler balı açabilir ya da koyulaştırabilir. Balların neden birbirine benzemediğini balın rengi ve tadı yazısında daha geniş anlattık.
Kekik balı nasıl tadılır
Bir balın kokusunu ve tadını ayırt etmek için acele etmemek gerekir. Kavanozu açın ve önce koklayın; kekik balında kuru ot ve baharat kokusu ilk anda duyulur. Sonra küçük bir kaşık balı dilinizin üzerinde birkaç saniye bekletin. Tatlılık önce gelir, bitkisel ve hafif keskin notlar arkadan belirir.
Tadımı oda sıcaklığındaki balla yapın. Soğuk bal kokusunu daha az verir, kıvamı da olduğundan koyu görünür. İki ayrı balı arka arkaya tadacaksanız araya bir yudum su ve bir parça sade ekmek koymak damağı temizler.
Etikette kekik balı ne zaman yazılabilir
Bir balın adına bitki eklemek kurala bağlıdır. Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği’ne göre balın botanik kaynağı belirli olmalı ve bal o kaynağın duyusal, fiziksel, kimyasal ve polenle ilgili özelliklerini belirgin biçimde taşımalıdır. Etiketinde botanik kaynak yazan balın, tebliğin ekindeki polen oranlarıyla uyumlu olması gerekir.
Bunun pratik sonucu şudur: kekiğin bol olduğu bir yerde üretilen her bal «kekik balı» adını taşımaz. Kekik, hayıt ve başka çiçeklerin birlikte katkı verdiği bal, etikette «çiçek balı» olarak adlandırılır. Bizim çiçek balımız da böyledir; kekik, hayıt ve dağ çiçeklerinden gelir. Ada balının kekikle ilişkisini Gökçeada kekik balı rehberinde okuyabilirsiniz.
Etikette ayrıca üreticinin adı, net miktar ve tüketim tarihi gibi genel bilgiler yer alır. Tebliğ bala hiçbir katkı maddesi ve aroma verici katılamayacağını da açıkça söyler. Kekik kokusu bu yüzden yalnız çiçekten gelebilir.
Kekik balı kristalleşir mi
Evet, kristalleşebilir. Bal Tebliği balı tanımlarken onun «doğası gereği kristallenebilen» bir ürün olduğunu belirtir. Kristalleşme balın bozulduğu anlamına gelmez; şekerlerin katı hâle geçmesidir.
Ne kadar sürede kristalleşeceği baldan bala değişir. Balın içindeki şekerlerin birbirine oranı, kavanozun durduğu yerin sıcaklığı ve balın hangi çiçeklerden geldiği süreyi etkiler. Kristalleşen balı yeniden akışkan yapmak isterseniz kavanozu ılık suda bekletmeniz yeterlidir. Ayrıntılar bal neden kristalleşir yazısındadır.
Saklama için tebliğin ölçüsü yol göstericidir: bal temiz ve kuru yerde, kokulardan uzak, doğrudan güneş ışığından korunarak ve 25 °C’yi aşmayacak biçimde muhafaza edilir. Kekik balının kokusu en değerli yanıdır; kapağı sıkı kapalı tutmak bu kokuyu korur.
Mutfakta kekik balı nasıl kullanılır
Kekik balının güçlü kokusu onu sofrada tek başına da, yemeklerde de kullanışlı kılar. Hafif ballar tatlıların içinde kaybolabilir; kekik balı ise kendini belli eder. Bu yüzden tuzlu tatlarla iyi anlaşır.
- Kahvaltıda: tereyağlı ekmeğin üzerinde ya da kaymakla. Tuzlu beyaz peynir ve tulum peyniriyle birlikte tadı dengelenir.
- Yoğurtla: süzme yoğurdun üzerine gezdirilir, yanına ceviz eklenir.
- Peynir tabağında: eski kaşar ve keçi peyniri gibi güçlü peynirlerin yanında küçük bir kâsede sunulur.
- Soslarda: zeytinyağı, limon suyu ve hardalla karıştırılarak salata sosu yapılır.
- Fırın yemeklerinde: tavuk ya da sebzelerin üzerine pişmenin son dakikalarında sürülür, böylece yanmadan parlak bir kabuk oluşur.
- Meyveyle: incir, armut ve fırınlanmış ayvanın üzerine gezdirilir.
Kokusunu korumak istiyorsanız balı yemeğe en sonda ekleyin. Uzun süre kaynatılan bal aromasının bir bölümünü yitirir. Sıcak içeceğe katacaksanız içeceğin biraz ılımasını beklemek aynı nedenle iyi olur. Başka fikirler için balla yapılan kolay tarifler yazısına bakabilirsiniz.
Mutfakta ölçü de önemlidir. Kekik balı baskın bir tattır; bir tarifte hafif bir çiçek balının yerine kullanacaksanız önce az miktarla başlayın, tadına bakıp gerekirse artırın. Hamur işlerinde ve kurabiyede kokusu pişerken hafifler, soğuk hazırlanan tariflerde ise olduğu gibi kalır.
Bir güvenlik notu: 1 yaşından küçük çocuklara bal verilmez. Bu uyarı bütün ballar için geçerlidir ve tebliğe göre etikette de yer alır.
Sık sorulan sorular
Kekik balı ile çiçek balı arasındaki fark ne?
Kekik balı da bir çiçek balıdır. Fark adlandırmadadır: balın ağırlıklı kaynağı kekikse ve bal bu kaynağın özelliklerini belirgin biçimde taşıyorsa bitki adı etikete yazılabilir.
Kekik balının kokusu her yıl aynı mı olur?
Hayır. Koku ve aroma, arıların bulunduğu alana, yıla ve hasat dönemine göre değişir.
Kekik balı koyu renkli mi olur?
Genellikle koyu sarı ile kahverengi arasındadır. Kekiğe eşlik eden öteki çiçeklere göre ton açılıp koyulaşabilir.
Kekik balı yemeklerde kullanılır mı?
Kullanılır. Belirgin kokusu sayesinde peynir, yoğurt, salata sosu ve fırın yemekleriyle iyi uyum sağlar.
Özetle kekik balı, koyu sarı kahverengi tonu, kekiği andıran kokusu ve belirgin tadıyla tanınan bir çiçek balıdır; aroması yıla ve yere göre değişir. Gökçeada’nın kekik, hayıt ve dağ çiçeklerinden gelen balını çiçek balı sayfasında inceleyebilirsiniz.