Gökçeada’da ne yenir sorusunun yanıtı adanın kendi ürünlerinde saklıdır: keçi peyniri, zeytinyağı, odun ateşinde oğlak, ahtapot ve kalamar gibi deniz ürünleri, cicirya, bademli kurabiye, sakızlı muhallebi ve dibek kahvesi. Bunlara köy reçelleri ile adanın balı eklenir. Sofralar gösterişli değildir; lezzet, malzemenin adadan gelmesine dayanır. Aşağıda bu tatları türlerine ve köylerine göre sıraladık.
Gökçeada mutfağını belirleyen ürünler
Ada mutfağı üç kaynaktan beslenir: meralarda serbest dolaşan keçi ve koyunlar, zeytinlikler ve deniz. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi’nde 2018’de yayımlanan Gökçeada lezzet rotası makalesi, adaya özgü yiyecek ve içecekleri köy köy listeler. Bu yazıdaki ürünlerin çoğu o listeye dayanır.
Keçi peyniri
Makale keçi peynirini, adada doğada serbest yetiştirilen İmroz keçilerinin sütünden yapılan bir beyaz peynir çeşidi olarak tanımlar. Kahvaltıda sade yenir, hamur işlerine de girer. Aynı sütten merkezdeki pastanelerde keçi sütlü dondurma da yapılır.
Zeytin ve zeytinyağı
Adada «Gökçeada zeytini» denen yerli bir zeytin tipi vardır. Makaleye göre Ladolia adlı zeytin ağacı Türkiye’de yalnız Gökçeada’da yetişir ve yağlık zeytin verir. Zeytinyağı adada hem yemeklerin hem mezelerin temelidir. Makaledeki ahtapot ve süpye yahnileri de zeytinyağıyla pişer.
Et yemekleri ve deniz ürünleri
Oğlak ve otlu tarifler
Adanın en bilinen et yemeği oğlaktır. Makalede iki tarif öne çıkar:
- Oğlak çevirme: Serbest hayvancılıkla yetiştirilen oğlak büyük şişlere takılır ve odun ateşinde çevrilerek pişirilir. Makale bu yemeği Kaleköy ile anar.
- Fırında oğlak dolması: Oğlağın içi otlar, baharatlar ve pirinçle hazırlanan bir iç pilavla doldurulur. Tepeköy’ün lezzetleri arasında sayılır.
Adadaki hâkim koyun ırkı da İmroz koyunudur; kuzu eti bu yüzden sofralarda oğlağın yanında yer bulur. Merkezdeki lokantalarda klasik kıymalı mantı da yaygındır.
Otlar ada mutfağının bir başka dayanağıdır. Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün Gökçeada sayfası, Zeytinli köyünde ısırgan otu ve rezene gibi yerel otlarla cullama adlı bir yemek yapıldığını yazar.
Deniz ürünleri ve mezeler
Dört yanı deniz olan bir adada balık ve deniz ürünleri sofranın doğal parçasıdır. Lezzet rotası makalesi şu yemekleri sayar:
- Ahtapot yahnisi: Haşlanmış ahtapot yeşilbiber, domates, sirke, soğan, sarımsak, salça ve zeytinyağıyla pişirilir. Makale bu yemeği adada çok sevilen bir tarif olarak anar.
- Kalamar dolması: Kalamarın içi pirinç, soğan, domates ve beyaz peynirle doldurulur; önce haşlanır, sonra zeytinyağında kızartılır.
- Süpye yahnisi: Mürekkep balığı, yani süpye, sebzeler ve zeytinyağıyla pişirilen bir mezedir.
- Kılıç şiş: Sosta bekletilmiş kuşbaşı kılıç balığı mangalda pişirilir. Makaleye göre adada kılıç avı Mayıs ayında yapılır.
- Karides güveç: Karides, domates ve yeşilbiber toprak güveçte fırınlanır, üzerine kaşar rendelenir.
- Bomba fasulye pilaki: Kuru fasulye, soğan ve domatesle yapılan bir mezedir.
Balık mevsime göre değişir. Lokantada o gün hangi balığın taze çıktığını sormak, menüden seçmekten daha iyi sonuç verir. Adada bağcılığın da eski bir geçmişi vardır; resmî tanıtım ada şaraplarından söz eder.
Hamur işleri, tatlılar ve kahve
Cicirya
Cicirya, keçi peynirli ve taze naneli, yuvarlak bir pidedir. Pizzaya benzer ama hamuru daha kalındır. Makale ciciryayı Zeytinli köyüyle anar ve Rumların özel günlerde pişirdiği bir hamur işi olduğunu belirtir. Öğle yemeği olarak tek başına yeterlidir.
Bademli kurabiye
Bademli kurabiye bir tür un kurabiyesidir. Adada yetişen bademin içi, un, tereyağı ve şekerle hazırlanır. Merkezdeki pastanelerde bulunur ve kutusunda yolculuğa dayandığı için eve de götürülür.
Sakızlı muhallebi ve diğer tatlılar
Sakızlı muhallebi damla sakızı, keçi sütü ve nişastayla yapılır. Bakanlığın tanıtımında Zeytinli köyünün sakızlı muhallebisi ve dibek kahvesinin iyice ünlendiği belirtilir. Makale Tepeköy için galaktoburekoyu da sayar. Bu tatlı, tereyağlı baklava yufkasının arasına irmikli muhallebi konarak yapılan şerbetli bir Rum tatlısıdır. Krem karamel süt, yumurta, şeker ve vanilyayla yapılır; makaleye göre adada yaz aylarında çok rağbet görür. Merkezdeki pastanelerde, adanın dağlarında ve bahçelerinde yetişen karadutlardan dondurma da yapılır.
Reçeller
Zeytinli köyünün iki reçeli makalede ayrıca anılır. Domates reçeli armut domatesten yapılır ve her domatesin içine kabuğu soyulup kavrulmuş bir badem konur. İncir reçeli ise Mayıs ayında toplanan erkek incirlerden hazırlanır.
Dibek kahvesi
Dibek kahvesi, kavrulmuş çekirdeklerin taş dibekte dövülmesiyle elde edilir. Kahve tam toz hâline gelmez, içinde iri taneler kalır. Yemeğin ardından, bir tatlının yanında içilir.
Hangi köyde ne yenir
Makaledeki lezzet rotası tablosu, tatları yerleşimlere göre ayırır. Aşağıdaki özet o tabloya dayanır.
| Yer | Öne çıkan lezzetler |
|---|---|
| Merkez | Bademli kurabiye, keçi peyniri, zeytinyağı, bal, keçi sütlü ve karadutlu dondurma, mantı |
| Zeytinli | Cicirya, sakızlı muhallebi, domates ve incir reçeli, dibek kahvesi |
| Tepeköy | Ahtapot yahnisi, fırında oğlak dolması, kalamar dolması, süpye yahnisi, galaktobureko |
| Kaleköy | Kılıç şiş, karides güveç, oğlak çevirme |
Tablo bir yol haritasıdır, kesin sınır değildir; aynı yemeklere başka köylerde de rastlanır. Köyleri gezme sırasını Gökçeada’da gezilecek yerler yazısına göre planlayabilirsiniz. Günü denizle birleştirmek isterseniz Gökçeada plajları yazısı işinizi görür.
Sofrada balın yeri
Lezzet rotası makalesi balı da adanın merkezde tadılacak ürünleri arasında sayar ve ada ballarının dağlarda üretildiğini belirtir. Bal ada sofrasında en çok kahvaltıda görünür, ama kullanımı bununla sınırlı değildir.
Gökçeada Bal Çiftliği’nde, yani Gökçebal’da iki bal bulunur. Çiçek balı kekik, hayıt ve dağ çiçeklerinden gelir. Orman balı ise Marmaros ormanındaki çam, beyaz kekik ve meşe palamudundan gelir. Sofrada balı yalnız ekmeğe sürmek yerine adanın diğer ürünleriyle eşleştirmek, tadını daha iyi ortaya çıkarır:
- Bir dilim keçi peynirinin üzerine ince bir çizgi çiçek balı, peynirin tuzunu dengeler.
- Sakızlı muhallebi ya da sade yoğurt, üzerine bir kaşık bal ile tatlandırılabilir.
- Orman balı, fırından çıkmış etin yanına konan sirkeli ya da hardallı soslara bir çay kaşığı kadar katılabilir.
- Dibek kahvesinin yanında bademli kurabiye ile küçük bir kâse bal iyi bir kapanış olur.
Kahvaltı sofrasındaki eşleşmeleri Gökçeada kahvaltısı ve sofrada bal yazısında, evde deneyebileceğiniz yemekleri balla yapılan kolay tarifler yazısında bulabilirsiniz. Balı pişen yemeğe en sonda eklemek kokusunun korunmasına yardım eder. Bir güvenlik notu: 1 yaşından küçük çocuklara bal verilmez.
Sık sorulan sorular
Gökçeada’nın en bilinen yemeği nedir?
Oğlak çevirme ve fırında oğlak dolması adanın en bilinen et yemekleridir. Hamur işlerinde cicirya, tatlılarda sakızlı muhallebi öne çıkar.
Gökçeada’da hangi tatlılar yenir?
Sakızlı muhallebi, bademli kurabiye, galaktobureko ve krem karamel en sık anılan tatlılardır. Merkezde keçi sütlü ve karadutlu dondurma da bulunur.
Cicirya nedir?
Keçi peynirli ve taze naneli, pizzadan daha kalın hamurlu yuvarlak bir pidedir. Zeytinli köyüyle anılır.
Adadan eve hangi lezzetler götürülür?
Bal, zeytinyağı, bademli kurabiye ve dibek kahvesi yolculuğa dayanır. Peynir için soğutucu çanta gerekir.
Özetle Gökçeada sofrası keçi peyniri, zeytinyağı, oğlak, deniz ürünleri, köy tatlıları ve balla kurulur; her köyün öne çıkan bir tadı vardır. Bu ürünlerden hangilerini yanınızda götürebileceğinizi Gökçeada’dan ne alınır yazısında anlattık.