Gökçeada organik tarım konusunda Türkiye’de adı en sık geçen yerlerden biridir. Çanakkale İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün 2017 tarihli verilerine göre adadaki 33.500 dekar tarım alanının 8.300 dekarında organik tarım yapılıyordu. Yaklaşık 200 üretici bu işle uğraşıyordu. Zeytin, bağ, hayvancılık ve arıcılık bu üretimin ana kollarıdır.
Aynı kaynağa göre bu, adadaki tarım alanlarının yaklaşık dörtte birine karşılık gelir. İlçe ekonomisi turizm, tarım, hayvancılık ve balıkçılığa dayanır; tarımsal sulamada bir baraj ve dört gölet kullanılır.
Rakamlar yıldan yıla değişir, ama tablo açıktır: organik üretim adada birkaç meraklının işi değil, kamu projesiyle desteklenen bir yönelimdir.
Adayı tanımayanlar için kısa bir not: Gökçeada, Türkiye’nin en büyük adasıdır ve Çanakkale’nin bir ilçesidir. İlçe merkezinin yanında dokuz köyü vardır. Nüfus az, işlenmemiş arazi çoktur. Organik üretimin burada tutunmasında bu yapının payı büyüktür.
Gökçeada’da organik tarım nasıl başladı
Adadaki çalışmaların çerçevesini bir kamu projesi çizer. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın organik tarım projeleri sayfasında yer alan Gökçeada Bozcaada Tarımsal Kalkınma ve İskân Projesi 1993 yılından beri uygulanıyor. Projenin tarımsal bölümü ise 2001 yılında başladı.
Projenin amacı, adalardaki doğal kaynakları değerlendirerek tarımsal üretimi ve çiftçi ailelerinin gelirini artırmaktır. Bileşenleri şöyle sıralanır:
- Organik zeytin ve zeytinyağı üretiminin geliştirilmesi
- Organik arıcılık ve bal üretiminin geliştirilmesi
- Organik bağcılığın geliştirilmesi
- Organik meyve ve sebze üretiminin geliştirilmesi
- Büyükbaş ve küçükbaş hayvan yetiştiriciliği
- Balıkçılık ve su ürünleri
- Tıbbi ve aromatik bitkilerin yaygınlaştırılması
- Üretici ve tüketicilere yönelik eğitim çalışmaları
2017 yazında Çanakkale’de yapılan bir toplantıda Gökçeada ve Bozcaada’nın «Organik Tarım Adası» ilan edilip edilemeyeceği değerlendirildi. Toplantının ardından iki gün boyunca adalardaki organik tarım alanları yerinde incelendi.
Zeytin ve hayvancılık
Organik üretimin adadaki en eski kolu zeytindir. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi’nde yayımlanan bir makale, organik zeytincilik ve zeytinyağcılığı adanın en önemli geçim kaynağı olarak anar. Makaleye göre Ladolia adlı zeytin ağacı Türkiye’de yalnız Gökçeada’da yetişir.
Hayvancılıkta da ada kendine özgüdür. İmroz keçileri ve koyunları meralarda serbest dolaşır. Aynı makale ada ballarının son yıllarda organik olarak tescillenip satılmaya başladığını da belirtir.
Rakamlarla Gökçeada’da organik üretim
Aşağıdaki tablo, Çanakkale İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün 2017 tarihli haberinde verilen sayıları özetler. Güncel durum farklı olabilir; tablo ölçeği göstermek içindir.
| Alan | Toplam | Organik |
|---|---|---|
| Tarım alanı | 33.500 dekar | 8.300 dekar |
| Büyükbaş hayvan | 1.310 | 842 |
| Küçükbaş hayvan | 94.915 | 3.258 |
| Arı kovanı | 3.857 | 2.049 |
Tabloda arıcılık dikkat çeker. O tarihte adadaki kovanların yarısından fazlasında organik arıcılık yapılıyordu. Aynı haberde adada 100.000 dekar mera alanı bulunduğu da belirtilir. Bu geniş mera ve çalılık alan, arıların dolaştığı sahanın büyük bölümünü oluşturur.
Hayvancılık satırı da okunmaya değer. Büyükbaş hayvanların çoğu organik yetiştiricilik kapsamındayken küçükbaşta oran düşüktür. Bunun bir nedeni, adadaki koyun ve keçilerin büyük bölümünün meralarda serbest dolaşmasıdır; serbest dolaşmak ile sertifikalı olmak aynı şey değildir. Aynı ayrım bal için de geçerlidir.
Organik arıcılık ne demek
Organik arıcılık bir niyet beyanı değil, kuralları yönetmelikle belirlenmiş ve denetlenen bir üretim biçimidir. Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik arıcılık için ayrı hükümler içerir. Öne çıkan kurallar şunlardır:
- Kovanların konduğu yerde yeterli nektar, polen ve temiz su kaynağı bulunmalıdır.
- Kovan bölgesinin 3 kilometre çevresindeki nektar ve polen kaynakları esas olarak organik üretilen ürünlerden ya da doğal bitki örtüsünden oluşmalıdır.
- Bu kaynaklara sentetik kimyasal uygulanmamış olmalıdır.
- Arılık, ana karayollarına 1 kilometre, termik santral ve atık yakma tesislerine 3 kilometre uzakta olmalıdır.
- Arıcılık ürünleri, yönetmelik kuralları en az bir yıl uygulandıktan sonra organik olarak satılabilir.
Kurallar yalnız arılığın yeriyle ilgili değildir. Yönetmelik beslemeyi de sınırlar: suni yemleme yalnız son bal hasadı ile bir sonraki nektar döneminden önceki 15 gün arasında yapılabilir. Aynı üretici, organik arıcılık sahasında organik ve konvansiyonel arıcılığı birlikte yürütemez. Uçakla ilaçlama yapılan alanlarda organik arıcılık yapılamaz.
Bütün bu süreç bir kontrol ve sertifikasyon kuruluşu tarafından denetlenir. Yani bir kavanozun üzerindeki organik ibaresi üreticinin kendi beyanına değil, sertifikaya dayanır. Sertifikanın nasıl verildiğini organik bal nedir yazısında ayrıca anlatıyoruz.
Yönetmelik ayrıca organik arıcılık yapılacak alanın, en az 3 kilometrelik uçuş çapı esas alınarak, kontrol ve sertifikasyon kuruluşunca bir yıl önceden kontrol altına alınmasını ister. Yani sertifika, kovanın bugünkü durumuna değil, en az bir yıllık bir geçmişe bakar.
Ada arıcılık için neden elverişli
Yönetmeliğin aradığı koşullara bakınca Gökçeada’nın neden öne çıktığı anlaşılır. Arı nektar, polen ve temiz su ister. Bir üniversite dergisinde yayımlanan makale Gökçeada’yı Türkiye’nin su kaynakları bakımından en zengin adası olarak tanımlar.
Adanın büyük bölümü tarla değil, mera, çalılık ve ormandır. Kekik, hayıt ve dağ çiçekleri bu alanlarda kendiliğinden yetişir. Ada olmak da başlı başına bir sınır çizer: denizin ortasındaki bir arılığın çevresi bellidir.
Yönetmelikteki 3 kilometre kuralını Gökçeada haritasına koyduğunuzda durum daha iyi anlaşılır. Adanın eni 13 kilometre dolayındadır. Bir arılığın çevresindeki üç kilometrelik halkanın büyük bölümü mera, çalılık, zeytinlik ya da denizdir.
Biz de balımızı bu bitki örtüsünden alıyoruz. Çiçek balımız kekik, hayıt ve dağ çiçeklerinden; orman balımız Marmaros ormanındaki çam, beyaz kekik ve meşe palamudundan gelir. Adanın çiçeklerini Gökçeada’nın bal bitkileri yazısında tek tek ele aldık.
Bal alırken etikette nelere bakmalı
Gökçeada’da üretilen her ürün organik değildir. 2017 verisi de bunu gösterir: kovanların bir bölümü organik arıcılık kapsamındaydı, bir bölümü değildi. Bu yüzden «adadan geldi» bilgisi ile «organik sertifikalı» bilgisi aynı şey sayılmaz.
Alışverişte şu sorular işinizi kolaylaştırır:
- Balı kim üretmiş, üretici açıkça yazıyor mu?
- Bal hangi yöreden ve hangi bitkilerden geliyor?
- Etikette organik ibaresi varsa sertifika kuruluşu belirtilmiş mi?
- Üreticiye telefonla ulaşıp soru sorabiliyor musunuz?
Etiketin geri kalanını nasıl okuyacağınızı bal etiketi nasıl okunur yazısında bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Gökçeada organik tarım adası mı
Adada 1993’ten beri süren bir kalkınma projesi ve 2001’den beri süren bir tarım bölümü var. 2017’de «Organik Tarım Adası» ilanı için resmî bir değerlendirme yapıldı. Güncel durum için Tarım ve Orman Bakanlığı’nın duyurularına bakmak en doğrusudur.
Gökçeada’daki bütün ballar organik mi
Hayır. 2017 tarihli resmî veriye göre adadaki 3.857 kovanın 2.049’unda organik arıcılık yapılıyordu. Organik olup olmadığını sertifika gösterir.
Adada organik olarak neler üretiliyor
Kamu projesinin bileşenlerine göre zeytin ve zeytinyağı, bal, üzüm, meyve ve sebze başta gelir. Hayvancılıkta da organik yetiştiricilik yapılır.
Gökçeada balını adaya gelmeden alabilir miyim
Evet. Balımız üreticiden tüketiciye aracısız ulaşır ve siparişler kargo ile Türkiye’nin her yerine gönderilir.
Gökçeada’da organik tarım, otuz yılı aşan bir kamu projesine ve adanın kendi doğasına dayanır; arıcılık bu üretimin en görünür kollarından biridir. Adanın çiçeklerinden gelen balı tanımak için çiçek balımıza göz atabilirsiniz.