Petek bal süzme bal farkı balın kendisinde değil, sofraya geliş biçimindedir. Petek bal, arıların doldurup sırladığı petekle birlikte satılır. Süzme bal aynı peteklerden santrifüjle çıkarılır ve kavanoza yalnız bal girer. Biri daha iyi, öteki daha kötü sayılmaz; hangisini seçeceğiniz balı nasıl yemek istediğinize bağlıdır.
Bu yazıda iki türün nasıl elde edildiğini, Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği’ndeki tanımlarını ve mutfakta hangisinin nerede daha kullanışlı olduğunu anlatıyoruz.
Petek bal nedir
Bal Tebliği petekli balı şöyle tanımlar: yavru içermeyen petek gözlerinde depolanmış, peteğin tamamı ya da büyük bölümü sırlanmış olarak satışa sunulan bal. Tebliğ ayrıca petekli ballarda peteğin en az %80’inin sırlı olmasını ister.
Sır, arıların olgunlaşan balın üzerine ördüğü ince balmumu kapaktır. Arılar bir gözdeki balın suyunu yeterince azalttıklarında o gözü mumla kapatır. Sırlı petek bu yüzden balın olgunlaştığının işareti sayılır.
Petek balı yerken balmumunu da çiğnersiniz. Bu, bala kendine özgü bir doku katar. Kimi insan mumu yutar, kimi çiğnedikten sonra çıkarır; ikisi de alışkanlık meselesidir.
Süzme bal nasıl elde edilir
Tebliğe göre süzme bal, sırlanmış ve yavrusuz peteklerden santrifüj yoluyla elde edilen baldır. İşlem birkaç adımdan oluşur.
- Arıcı, gözlerinin çoğu sırlanmış çerçeveleri kovandan alır.
- Sır bıçağı ya da sır tarağıyla mum kapaklar açılır.
- Çerçeveler bal süzme makinesine yerleştirilir ve döndürülür; bal gözlerden dışarı savrulur.
- Bal süzgeçten geçirilir, dinlendirilir ve kavanozlara doldurulur.
Tarım ve Orman Bakanlığı, balın ekşimemesi için petek gözlerinin tümü ya da en az üçte ikisi sırlanmış çerçevelerin hasat edilmesini önerir. Süzülen balın dinlendirildikten sonra cam kavanoza ya da laklı teneke kutuya konması da aynı kaynakta yer alır. Hasadın bütün aşamalarını bal hasadı nasıl yapılır yazımızda anlattık.
Santrifüjün arıcı için önemli bir yararı vardır: petek zarar görmez. Boşalan çerçeve kovana geri verilir ve arılar aynı peteği yeniden doldurur.
Petek bal ile süzme bal arasındaki farklar
İki ürün aynı kovandan, hatta aynı çerçeveden gelebilir. Fark, peteğin kavanoza girip girmemesinden doğar.
| Özellik | Petek bal | Süzme bal |
|---|---|---|
| Tebliğdeki tanım | Peteğin tamamı ya da büyük bölümü sırlı olarak satılan bal | Sırlı, yavrusuz peteklerden santrifüjle elde edilen bal |
| İçinde balmumu | Var, bal petek gözlerinin içinde | Yok, yalnız bal |
| Yeme biçimi | Dilimlenir, mumuyla birlikte çiğnenir | Kaşıkla alınır, sürülür, karıştırılır |
| Mutfakta kullanım | Daha çok sofralık | Sofrada, içeceklerde ve tariflerde |
| Kristalleşince | Petek içinde katılaşır, çözmek güçtür | Ilık su banyosunda yeniden akışkan olur |
| Arıcı açısından | Petek kovandan çıkar, arılar yenisini örer | Petek kovana geri döner |
Petek bal neden çoğu zaman daha pahalıdır
Petek balla birlikte kovandan balmumu da çıkar ve arıların o peteği yeniden örmesi gerekir. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın arı ürünleri sayfasına göre arılar 1 gram balmumu üretmek için yaklaşık 10 gram bal tüketir. Süzme balda ise petek kovana döndüğü için arılar bu emeği yeniden harcamaz. Petek balın üretimi bu nedenle arı ve arıcı için daha masraflıdır.
Sızma bal, pres balı ve petekli süzme bal
Bal Tebliği yalnız bu iki türü saymaz. Balın petekten nasıl ayrıldığına göre başka adlar da vardır ve etikette karşınıza çıkabilir.
- Sızma bal: Sırlanmış, yavrusuz peteklerden kendi akışıyla süzdürülerek elde edilir.
- Pres balı: Yavrusuz peteklerin doğrudan ya da 45°C’yi aşmayacak biçimde ısıtılarak preslenmesiyle elde edilir.
- Petekli süzme bal: Süzme balın içinde petekli bal parçaları bulunur.
- Filtre edilmiş bal: 0,2 milimetrenin altında gözenekli malzemeyle süzülür ve polen içeriği azalır.
Tanımların tam metni Resmî Gazete’de yayımlanan Bal Tebliği içinde yer alır. Isıtma ve süzme derecesini anlatan ham bal kavramını ise ham bal nedir yazımızda açıkladık.
Hangisini seçmeli
Seçim, balı nerede kullanacağınıza göre yapılır. Kahvaltı sofrasına görsel olarak da zengin bir tabak koymak ve balı mumuyla tatmak istiyorsanız petek bal uygundur. Balı çaya, yoğurda, sosa ya da hamura katacaksanız süzme bal çok daha kullanışlıdır.
Uzun süre saklayacaksanız süzme bal yine kolaylık sağlar. Kristalleştiğinde kavanozu ılık suya oturtup çözebilirsiniz. Petek balda bunu yapmak zordur, çünkü ısı balmumunu da yumuşatır.
Kargoyla sipariş verirken de aradaki fark hissedilir. Süzme bal kapağı sıkı bir kavanozda sorunsuz yol alır. Petek ise kırılgandır; sarsıntıda gözler ezilebilir ve bal kabın içine akabilir. Bu, balın tadını değiştirmez ama tabaktaki görüntüyü etkiler.
İkisini birlikte isteyenler için ara bir seçenek de vardır. Tebliğin petekli süzme bal dediği üründe kavanoz süzme balla doludur, içinde ise bir parça petek bulunur. Evde aynı düzeni kendiniz de kurabilirsiniz: sofraya küçük bir dilim petek, yanına bir kâse süzme bal koymak yeterlidir.
Petek bal ile süzme bal arasında «hangisi gerçek» diye bir ayrım yapılamaz. Her iki ürün de aynı tebliğin kurallarına bağlıdır ve Bakanlığın ifadesiyle, türü ne olursa olsun kalıntı içermeyen ve yeterli enzim taşıyan bal kaliteli kabul edilir. Evde yapılan denemelerin neyi gösterip neyi göstermediğini gerçek bal nasıl anlaşılır yazımızda bulabilirsiniz.
Petek bal ve süzme bal nasıl saklanır
İkisi için de kural aynıdır: kapalı kap, kuru ve serin bir dolap, güneş ışığından uzak bir raf. Bal Tebliği, balın tüketiciye ulaşana kadar 25°C’nin üzerine çıkarılmamasını ve doğrudan güneş ışığından korunmasını ister.
Petek balı kestikten sonra kalan parçayı kapaklı bir kapta tutun. Açıkta bırakılan petek ortamın nemini ve kokusunu alır. Süzme balda kavanozun kapağını sıkıca kapatmak ve kuru kaşık kullanmak yeterlidir. Ayrıntılar bal nasıl saklanır yazımızda.
Sık sorulan sorular
Petek balın mumu yenir mi?
Petek bal mumuyla birlikte satılan bir üründür ve birçok kişi mumu balla birlikte çiğner. Mumu yutmak ya da çıkarmak kişisel bir tercihtir. Arı ürünlerine alerjisi olanlar dikkatli olmalı, sağlıkla ilgili sorularını hekime danışmalıdır.
Süzme bal işlem görmüş bal mıdır?
Süzme sözcüğü yalnız balın petekten santrifüjle çıkarıldığını anlatır. Balın ısıtılıp ısıtılmadığı ayrı bir konudur ve etikette ham bal ya da filtre edilmiş bal gibi ifadelerle belirtilir.
Petek bal kristalleşir mi?
Evet. Bal Tebliği balın doğası gereği kristalleşebildiğini belirtir; bu petek içindeki bal için de geçerlidir. Kristalleşen petek bal olduğu gibi yenebilir.
Petek bal ile süzme balın tadı farklı mıdır?
Aynı kovandan geliyorlarsa balın kendisi aynıdır. Farkı yaratan, petek balda balla birlikte çiğnenen balmumunun dokusudur.
Özetle petek bal balı mumuyla, süzme bal yalnız balı sunar; ikisi de aynı peteklerden gelir ve aynı kurallara bağlıdır. Sofralık kullanım için petek, mutfakta her işe yarayan bir kavanoz için süzme bal daha uygundur. Arı ürünleriyle ilgili resmî bilgileri Tarım ve Orman Bakanlığı’nın arı ürünleri sayfasında bulabilirsiniz. Gökçeada’da ürettiğimiz balları görmek için mağazamıza uğrayın.